სიგარეტის 6 000 წლიანი ისტორია

 

გზა თამბაქოდან სიგარეტის შემცვლელებამდე: სიგარეტის 6 000 წლიანი ისტორია თამ­ბა­ქო თავ­და­პირ­ვე­ლად სამ­ხრეთ ამე­რი­კა­ში მცხოვ­რებ­მა მა­ი­ას ტო­მის ხალ­ხმა აღ­მო­ა­ჩი­ნა და და­ა­გე­მოვ­ნა. ის რე­ლი­გი­უ­რი რი­ტუ­ა­ლებ­ში გა­მო­ი­ყე­ნე­ბო­და და მხო­ლოდ შა­მა­ნე­ბი და ბე­ლა­დე­ბი ეწე­ოდ­ნენ. თამ­ბა­ქოს პირ­ვე­ლი გაც­ნო­ბა ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ას­თან 1492 წლის 15 ნო­ემ­ბერს შედ­გა, რო­დე­საც ქრის­ტე­ფო­რე კო­ლუმ­ბი კუნ­ძულ სან-სალ­ვა­დო­რის აბო­რი­გე­ნებს შეხ­ვდა. აბო­რი­გე­ნებ­მა მას სა­ჩუქ­რად უც­ნა­უ­რი მცე­ნა­რის ფოთ­ლე­ბი გა­დას­ცეს. კო­ლუმბმა არ იცო­და რა ექნა ამ ფოთ­ლე­ბის­თვის, გა­და­ეგ­დო თუ მო­ე­წია. ამ­გვა­რად, თამ­ბა­ქოს ფოთ­ლე­ბი ევ­რო­პულ კონ­ტი­ნენტზე მოხ­ვდა.

თამ­ბა­ქოს პირ­ვე­ლი მსხვერ­პლი ევ­რო­პა­ში კო­ლუმ­ბის ჯგუ­ფის წევ­რი – როდ­რი­გო დე ხე­რე­სი გახ­და. მან ეს­პა­ნე­ლებს და­უ­ფიქ­რებ­ლად გა­აც­ნო თამ­ბა­ქოს „უნა­რე­ბი“, მაგ­რამ ინ­კვი­ზი­ცი­ამ არ და­ა­ფა­სა ეს ინო­ვა­ცია. ისი­ნი ფიქ­რობ­დნენ, რომ ადა­მი­ა­ნი, რო­მე­ლიც პი­რი­დან ბოლს უშ­ვებ­და, ბნელ ძა­ლებ­თან იყო კავ­შირ­ში. საბ­რა­ლო მე­ზღვა­უ­რი გი­სო­სებს მიღ­მა 7 წლით გა­მო­კე­ტეს. ევ­რო­პუ­ლი კვა­ლი ევ­რო­პა­ში, თამ­ბა­ქოს გავ­რცე­ლე­ბის პე­რი­ო­დად 1560 წელი ით­ვლე­ბა, რო­დე­საც ფრან­გმა დიპ­ლო­მატ­მა, ჟან ვილ­მან ნი­კომ თამ­ბა­ქო დე­დო­ფალ ეკა­ტე­რი­ნე მე­დი­ჩის – შა­კი­კის სამ­კურ­ნა­ლო სა­შუ­ა­ლე­ბად გა­დას­ცა. თა­ვი­დან, თამ­ბა­ქოს კულ­ტი­ვა­ცია სხვა­დას­ხვა და­ა­ვა­დე­ბე­ბის სამ­კურ­ნა­ლოდ ხდე­ბო­და. პა­რიზ­ში თამ­ბა­ქომ დიდ პო­პუ­ლა­რო­ბას მი­აღ­წია. მას „ნი­კო­ტი­ნის ბა­ლა­ხი“ უწო­დეს, ჟან ნი­კოს პა­ტივ­სა­ცე­მად. ჟან ნიკო აჩ­ვე­ნებს თამ­ბა­ქოს ეკა­ტე­რი­ნე მე­დი­ჩის მე-16 სა­უ­კუ­ნე­ში, მკურ­ნა­ლი ნი­კო­ლას მონ­და­რე­სი ის­ტო­რი­ა­ში შე­ვი­და რო­ცგორც ექი­მი, რო­მელ­მაც პირ­ველ­მა გა­მო­ი­ყე­ნა თამ­ბა­ქო უნი­ვერ­სა­ლუ­რი წამ­ლის სა­ხით, დი­ა­რე­ის, კბი­ლის ტკი­ვი­ლი­სა და ან­თე­ბის დროს. ევ­რო­პა­ში სჯე­რო­დათ, რომ მო­წე­ვა სი­ფი­ლი­სის­გან და ბო­რო­ტი სუ­ლე­ბის­გან იცავ­და. ორი სა­უ­კუ­ნის შემ­დეგ, ექი­მე­ბი თამ­ბა­ქოს სტრე­სი­სა და დეპ­რე­სი­ის სამ­კურ­ნა­ლოდ იყე­ნებ­დნენ. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით, ამ მკურ­ნა­ლო­ბის გვერ­დი­თი ეფექ­ტე­ბიც გა­მო­ავ­ლი­ნეს: დრო­თა­გან­მავ­ლო­ბა­ში, ჰორ­მო­ნა­ლუ­რი სის­ტე­მა ირე­ო­და და სა­ჭი­რო ხდე­ბო­და ენ­დოკ­რი­ნო­ლო­გი­უ­რი სის­ტე­მის მკურ­ნა­ლო­ბაც. ევ­რო­პე­ლებს თამ­ბა­ქოს მოხ­მა­რე­ბა­ზე, ამე­რი­კე­ლებ­თან შე­და­რე­ბით ძა­ლი­ან გან­სხვა­ვე­ბუ­ლი შე­ხე­დუ­ლე­ბა ჰქონ­დათ. ისი­ნი თამ­ბა­ქოს მარ­ტო კი არ ეწე­ოდ­ნენ, არა­მედ ღე­ჭავ­დნენ, ისუნ­თქავ­დნენ, უმა­ტებ­დნენ წამ­ლებ­სა და საჭ­მელ­ში. თამ­ბა­ქო ნელ-ნელა ადა­მი­ა­ნე­ბის ყო­ველ­დღი­უ­რი ცხოვ­რე­ბის გა­ნუ­ყო­ფე­ლი ნა­წი­ლი ხდე­ბო­და. მე-17 სა­უ­კუ­ნი­დან თამ­ბა­ქოს აქ­ტი­უ­რად იყე­ნებ­დნენ. ეს­პა­ნე­ლებ­მა, რო­გორც მისი აღ­მო­ჩე­ნის ავ­ტო­რებ­მა, თამ­ბა­ქოს მოყ­ვა­ნის მო­ნო­პო­ლია შექ­მნეს, სამ­ხრეთ ამე­რი­კის კო­ლო­ნი­ებ­ში. 1636 წელს და­ფუძნ­და პირ­ვე­ლი სა­ხელ­მწი­ფო თამ­ბა­ქოს კომ­პა­ნია, რო­მე­ლიც სი­გა­რე­ტებს აწარ­მო­ებ­და. სი­გა­რე­ტის კო­ლო­ფის გა­ჩე­ნა და მისი ევო­ლუ­ცია სი­გა­რე­ტე­ბის გა­მო­ჩე­ნას­თან ერ­თად, მისი შე­ფუთ­ვის და შე­ნახ­ვის პრობ­ლე­მა­მაც იჩი­ნა თავი. სი­გა­რე­ბი სპე­ცი­ა­ლურ ხის ყუ­თებ­ში იდე­ბო­და, რო­მე­ლიც მის ტე­ნი­ა­ნო­ბას იცავ­და. პირ­ვე­ლი შე­ფუთ­ვა ძა­ლი­ან მო­უ­ხერ­ხე­ბე­ლი იყო. მე­ო­რე – ძა­ლი­ან ძვი­რა­დღი­რე­ბუ­ლი. ასე გაჩ­ნდა პირ­ვე­ლი რბი­ლი კო­ლო­ფი, რო­მელ­ზეც გა­მო­სა­ხუ­ლი იყო ბრენ­დი და სი­გა­რე­ტე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა. მოგ­ვი­ა­ნე­ბით, და­მა­ტე­ბით გაჩ­ნდა ალუ­მი­ნის ქა­ღალ­დი (იგი­ვე „ფოლ­გა“). ამის­და მი­უ­ხე­და­ვად, შე­ფუთ­ვა მა­ინც მო­უ­ხერ­ხე­ბე­ლი იყო. ის მალე იკუ­ჭე­ბო­და და ზი­ან­დე­ბო­და ჯი­ბე­ში. ამი­ტომ, რბი­ლი კო­ლო­ფი მუ­ყა­ოს მა­გარ­მა კო­ლოფ­მა ჩა­ა­ნაც­ვლა. სა­ქარ­თვე­ლო­ში თამ­ბა­ქო XVII სა­უ­კუ­ნის ბო­ლოს და XVIII სა­უ­კუ­ნის და­სა­წყის­ში შე­მო­ი­ტა­ნეს. ეს იყო და­ბა­ლი ხა­რის­ხის წეკო. მა­ღალ­ხა­რის­ხო­ვა­ნი სა­პა­პი­რო­სე თამ­ბა­ქოს კულ­ტუ­რა კი ჩვენ­ში XIX სა­უ­კუ­ნის I ნა­ხე­ვარ­ში გავ­რცელ­და. პირ­ვე­ლად იგი აფხა­ზეთ­ში გა­ა­შე­ნეს, შემ­დეგ – აჭა­რა­ში და ბო­ლოს – აღ­მო­სავ­ლეთ სა­ქარ­თვე­ლოს რა­ი­ო­ნებ­ში (მარ­ნე­უ­ლი, ბოლ­ნი­სი, ყვა­რე­ლი, ლა­გო­დე­ხი და სხვა). რო­გორ გაჩ­ნდა ფილტრი სი­გა­რე­ტის ფილტრი და­ახ­ლო­ე­ბით 100 წლის წი­ნათ გა­მო­ი­გო­ნეს. მისი მი­ზა­ნი იყო პირ­ში თამ­ბა­ქოს ნა­წი­ლე­ბის მოხ­ვედ­რის თა­ვი­დან არი­დე­ბა. ფილტრი ქა­ღალ­დის­გან იყო და მას სი­გა­რეტ­ში თა­ვად მწე­ვე­ლე­ბი ათავ­სებ­დნენ. 10 წლის შემ­დეგ, გა­მო­უშ­ვეს ფილტრი­ა­ნი მთლი­ა­ნი ღე­რე­ბი, რაც ბო­ლის ფილტრა­ცი­ა­საც ახ­დენ­და. 1845 წელს, ფი­ლიპ მო­რის­მა სი­გა­რე­ტე­ბის გა­მოშ­ვე­ბა ინ­გლის­ში და­ი­წყო, ხოლო 1864წელს, სი­გა­რე­ტის პირ­ვე­ლი ქარ­ხა­ნა აშშ-ში გა­იხ­სნა. 1881 წელს, ჯ. ბონ­საკ­მა გა­მო­ი­გო­ნა სი­გა­რე­ტე­ბის შეხ­ვე­ვის მან­ქა­ნა, რა­მაც მნიშ­ვნე­ლოვ­ნად გა­ზარ­და წარ­მო­ე­ბის მო­ცუ­ლო­ბა. გა­ყიდ­ვე­ბით, სი­გა­რე­ტებ­მა გა­და­უს­წრეს სი­გა­რებს. ყვე­ლა­ზე დიდი პო­პუ­ლა­რო­ბით კი ის ომის პე­რი­ოდ­ში სარ­გებ­ლობ­და. „ჯა­რის­კა­ცის მო­სა­წე­ვი“ – ასე უწო­დებ­დნენ სი­გა­რე­ტებს, რომ­ლებ­საც მუ­ყა­ოს კო­ლო­ფით, ფილტრის და მუნდშტუ­კის გა­რე­შე უშ­ვებ­დნენ. მას „პა­პი­რო­სი“ უწო­დეს.

ambebi.ge

გააზიარეთ და მოიწონეთ სტატია:

მსგავსი სტატიები

  • 81
    "გა­მაგრდი, შვი­ლო! ვი­ა­მა­ყებთ ყო­ველ­თვის ნი­კა­თი მე და მისი შვი­ლი""გა­მაგრდი, შვი­ლო! " "ნიკა ვაჟ­კა­ცი და გმი­რია ნამ­დვი­ლად. ყვე­ლა ოპო­ზი­ცი­ის წარ­მო­მად­გე­ნე­ლი იქ იყო მის გვერ­დით. ნი­კამ შე­უძ­ლე­ბე­ლი შეძ­ლო, გა­ა­ერ­თი­ა­ნა მთე­ლი ოპო­ზი­ცია, სხვა­დას­ხვა პო­ლი­ტი­კუ­რი შე­ხე­დუ­ლე­ბის ადა­მი­ა­ნე­ბი. მისი არა­სო­დეს შემ­რცხვე­ბა და ვი­ა­მა­ყებთ ყო­ველ­თვის ნი­კა­თი მე და მისი შვი­ლი. შო­კი­რე­ბუ­ლი ვარ, ამ კად­რებს რომ ვუ­ყუ­რებ­დი. არ ვიცი რა უნდა ვთქვა, ჯერ ანა­ლი­ზის უნა­რიც…
    Tags: ლი, ა, და, გა, ში, სა, ნა, მა, მთავარი, თემა
  • 78
    რომელმა ერმა შექმნა ჩოხა და საიდან გავრცელდა ჩოხა-ახალუხი საქართველოში"ქარ­თუ­ლი ეთ­ნო­სი კავ­კა­სი­ის გე­ოგ­რა­ფი­ულ რე­გი­ონ­ში წარ­მო­იქ­მნა. აქ შექ­მნა მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი და ორი­გი­ნა­ლუ­რი ეთ­ნი­კუ­რი კულ­ტუ­რა. მახ­ლო­ბე­ლი აღ­მო­სავ­ლე­თის კულ­ტუ­რულ-ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­უ­რი სივ­რცის გა­ნუ­ყო­ფე­ლი ნა­წი­ლიც იყო, სა­ი­და­ნაც იღებ­და და შე­მოქ­მე­დე­ბი­თად გარ­დაქ­მნი­და კულ­ტუ­რულ მიღ­წე­ვებს, ქარ­თუ­ლი კულ­ტუ­რის მთე­ლი რიგი ელე­მენ­ტე­ბი კავ­კა­სი­ის სხვა ხალ­ხებ­ში ვრცელ­დე­ბო­და. მათ შო­რი­საა მა­ტე­რი­ა­ლუ­რი კულ­ტუ­რის ისე­თი სახე რო­გო­რი­ცაა მა­მა­კა­ცის სა­მო­სი, რო­მე­ლიც სა­ქარ­თვე­ლო­ში ჩოხა-ახა­ლუ­ხის და მის…
    Tags: სა, და, ლი, მო, სი, რი, ში, მა, რე, რო
  • 77
    "ნამუსი ჩამოირეცხაო!- უნდა მოვითხოვოთ ბაბუის და ბიძების დაპატიმრება"ნამუსი ჩამოირეცხაო! ამას ამბობს უნამუსო და გათახსირებული ბაბუა!!! იმის მაგივრად, გულში ჩაეკრა, ენუგეშებინა და მტკივნეულ გლზე მალამოდ დასდებოდა, ბავშვი დაანამუსა, სცემა, ათრია და სახრჩობელამდე საკუთარი ფეხით მიიყვანა. შე უნამუსო ბებერო, გადაგედო საკუთარი სიცოცხლე საკუთარი შვილიშვილისთვის და ძირში მოგეწყვიტა ყვერები, მისი ნამუსის შემბლიწველისთვის! აი ზუსტად შენნაირი არაკაცია მთელი შენი სოფელი და…
    Tags: და, მთავარი, თემა, ახალი, ამბები, სოციალური, ქსელი
  • 77
    რისი გამოხატვა შეუძლიათ შინაურ კატებს და რატომაა მათდამი სიძულვილი ცუდის ნიშანისაინტერესო ფაქტია - ადამიანს კატა ან უყვარს, ან სძულს, როცა "საქმეზე საქმეზე მივა", მათ მიმართ გულგრილი არავინ არ იქნება, მხოლოდ - უკიდურესობა. როგორც წესი, კატების მოყვარულთ უჭირთ იმისი ახსნა, თუ რატომ არიან მათზე მიჯაჭვულნი და რატომ უყვართ ისენი, რა დროსაც  სპეციალისტები, მათ მოძულეებს ურჩევენ გადახედონ თავიანთ ემოციონალურ-ფსიქოლოგიურ მდგომარეობას. გამოცდილმა ფსიქოლოგებმა…
    Tags: და, მთავარი, თემა, ახალი, ამბები, სოციალური, ქსელი