რას ნიშნავს სიტყვა „გურია“ –   ნიკო მარისეული განმარტება

„გურია“-  „მზის-შვილი“ სიტყვა „გურია“-ს   ნიკო მარისეული განმარტება

გურიის მხარის დასახლება – გურია (Guria), იყოფა შემდეგ ნაწილებად – გურ+ი+ა  (Gur-i+a); როგორც დაბოლავება – ია (ia), ისე საწყისი ელემენტი – გურ (Gur) მეგრულ-ლაზური წარმომავლობისაა, რაც საერთო მასალებზე დაყრდნობით დამტკიცებულია ნ. ი. მარის მიერ. რომელმაც დაადგინა რომ „გურ“ (Gur) (Gar→Qar-ϑu-el) ადრე ნიშნავდა „ცას“ „მზეს“, ხოლო – „ია“ (ia) „შვილი“. მარი წერს „ქართულში, დაბოლავებათა შორის შეკვეცილი ან მოფერებითია –  ი+ა (i+a) უკვე განმარტებულ ისტორიაში, ამასთანავე დაბოლავება – ია (i+a) ქართულში შემოტანილია შიშინა ენების ჯგუფიდან მეგრულიდან და ჭანურიდან“. ამ დაბოლავებას აქვს მისი ორეული უ+ა (u+a), რომელიც ნიშნავს „ვაჟიშვილს“. სიტყვა გურია-ს შიშინა წარმომავლობასთან დაკავშირებით ნ. ი. მარი არაერთჯერ უთითებდა.

პირველი ელემენტის „გურ“ (gur), სპირანტული გახმოვანებით „გერ“ (ger), გვხვდება მეგრელების მიერ თავიანთი ქვეყნის დასახელებაში – E-ger → Е-gr-i-si (← E-geri+si), თანამედროვე „სა-მარ-გალ-ო“ (sa-mar-gal-o) – სამეგრელო, მ+ა-რ-გალ-ი (m+a-r-gal-i) – მეგრელი, (← *m+a-ga/er-al);

სისინა გახმოვანებით – გარ (gar) (o ⟷ u|| a,g → q) იძლევა ქართველების თვითსახელს „ქარ-თუ-ელ“ (Qar-ϑu-el); ამ სახით ნათელია, რომ სიტყვა გურ-ი+ა (Gur-i+a) ლაზურ-მეგრული წარმოშობისაა და ამ შემთხვევაში მე არ მჭირდება მივუთითო ამ სიტყვის უფრო შორეული კავშირი სხვა ქვეყნების და ხალხების დასახელებებთან, რადგანაც ეს უკვე დაამტკიცა თვით ენის შესახებ ახალი სწავლების ფუძემდებელმა ნ. ი. მარმა.

ჯერ კიდევ არ იყო გამომუშავებული ენის პალეონთოლოგიური ანალიზი, როცა ნ. ი. მარმა სიტყვა „გურ-ი+ა“ (Gur-i+a) „გურ“ (Gur) შეუპირისპირა „სა-მ+ე-გ ⎾ე ⏋რ-ელ“-ოს (sa-m+e-g⎾e⏋r-el-o); „ფუძე“ გურ (Gur), აღდგენილ ფორმაში გვერ (gver): შემდეგი გზით – ve ︸ o ⟷ u, მას მიაჩნდა ნაირსახეობად გურ (gur), ამ მოსაზრებას იზიარებდა ი. ყიფშიძე და ი. ა. ჯავახიშვილი.

დასახლება „გურია“-ს აქვს რამდენიმე პარალელი გურიაში, მაგალითად გურიანთა (Gurianϑa) სოფელი ხვარბეთის ჩრდილოეთით, გურის-ტბა (Guris-Tba) დაბლაციხეში, მდინარე სუფსის შეგუბება.

ბოლოს შესაძლებელია აღვნიშნოთ, რომ ნ. ი. მარი არამარტო დასახელება „გურია“-ს უკავშირებდა სამეგრელოს, არამედ თავად გურიის მოსახლეობასაც. ის ამბობდა: „უნდა გაგაფრთხილოთ, რომ გურია წარმოადგენს ამოჭრილ ნაჭერს ტერიტორიიდან, რომელიც დასახლებულია მეგრელებით და ჭანებით ანუ შიშინა ენების ჯგუფის მქონე ხალხებით“.

 

ნაწყვეტი ნაშრომიდან –  „ЛАЗСКИЙ И МЕГРЕЛЬСКИЙ СЛОИ В ГУРИЙСКОМ“  И. В. Мегрелидзе   1938

მოამზადა კახა ჩავლეშვილმა

გააზიარეთ და მოიწონეთ სტატია:

მსგავსი სტატიები

  • 77
    "გურიაში ყურძნის მოსაკრეფად კაცს არასდროს არ ქირაობენ, რადგანაც ასეთი სახის სამუშაოზე მეზობლისათვის დახმარებაზე უარის თქმა  ძალიან დიდი სირცხვლია"ბახვის ვენახის კულტურა წინამდებარე კორესპონდენციას არა აქვს თვითმყოფადი, თეზისებრივი და დასკვნების მქონე ნაშრომის პრეტენზია. მემხოლოდ მოგახსენებთ მშრალ ფატებს და პირადი დაკვირვების შედეგებს, რომელიც სხვადასხვა დროს გურიაში ყოფნისას შევაგროვე. გურიაში მეღვინეობის შესწავლის მიზნით მე დაკვირვების საგნად შევარჩიე სოფელი ბახვი, რომელიც თავისი გარემოთი და პირობებით წარმოადგენს გურიის მეღვინეობის ცენტრალურ პუნქტს. I ქუთაისის…
    Tags: და, არ, ისტორია
  • 76
    1819-20 წლების იმერეთ-გურიის საეკლესიო აჯანყებაეკლესიური მონობა ყველა მონობაზე უარესია - კირიონ მეორე  1817 წელს საქართველოს ეგზარხოსად მიტროპოლიტი თეოფილაქტე რუსანოვი დაინიშნა, რომელმაც 1811 წელს აღმოსავლეთ საქართველოში დაწყებული საეკლესიო რეფორმა 1819 წელს იმერეთში გააგრძელა. რეფორმა ქართული ეკლესიის რუსულ ეკლესიასთან სრულ მიერთებას გულისხმობდა. ვასილი პოტო რუსანოვის დანიშვნას ასე აღწერს - „ერმოლოვის კავკასიაში დანიშვნისთანავე საქართველოს ეგზაროსად დაინიშნა ცნობილი…
    Tags: და, ისტორია
  • 74
    "ეკლესიაში გულმხურვალე ლოცვასთან ერთად გურულს იქვე შეუძლია შეუთანხმდეს რამდენიმე ამხანაგს ძარცვასა და ყაჩაღობაზე" რუსი მოგზაური გურულებზეგაზეთ კავკაზის ჟურნალისტმა ნიკოლოზ დუნკელ-ველინგმა (ვენგერი) გურიაში სავარაუდოდ იმოგზაურა 1850 ან 1851 წელს. უნდა აღინიშნოს, რომ გაზეთი „კავკაზი“ კავკასიის სამხედრო ტიპოგრაფიული განყოფილების გამოცემა გახლდათ და მასზე ზედამხედველობას ახორციელებდა კავკასიის მთავარმართებლის კანცელარია. მისი დანიშნულება გახლდათ კავკასიაში მყოფი რუსული სამხედრო ელიტის ინფორმირება. წერილები გაზეთ კავკასის 1853-54 წლების ხუთ ნომერში გამოქვეყნდა, აქედან ოთხი…
    Tags: და, ისტორია
  • 72
    თედო სახოკია - რუსები გურიაში - სოფელი ეწერი - დღევანდელი სოფელ ოზურგეთითედო სახოკია - მგზავრის წერილები  VIIსოფელი ეწერი და რუსები გურიაში   უნუგეშო მომავალი. - სახელმწიფო ბანკი. - ჩვენთა თავად-ზნაურთა მოსალოდნელი უმამულობა. - ჩვენი უზრუნველობა მომავალი თაობის კეთილდღეობისათვის. - რისი პატრონია დღეს გურული გლეხი? რის პატრონი იქნება? - სად უნდა გადასახლდეს გურული? ვინაობა ეწერლებისა.  - მათი ძალა და უნარი. - მათი…
    Tags: და, რომ, არ, ისტორია