რატომ იყო გურიაში ცხენის თავის ქალებისა და ნალების სიმრავლე

თედორობა

თედორე საქართველოში წარმართობისას გავრცელებული რწმენით იყო მფრაველი და შემწე გლეხობისა, ამიტომაც მას ხალხი დიდ პატივს მიაგებდა, მას მოიხსენიებდნენ როგორც “დიდ მშრომელ მიწათმოქმედს” და ასევე როგორც “დიდ ბატონს”.  ასევე იგი ითვლებოდა შინაური ცხოველების განსაკუთრებით კი ცხენების მფარველად,  წარმართობიდან ქრისტიანობაზე გადასვლის პერიოდში  ძველი კულტები ახალ, თანამოსახელე ქრისტიანულ წმინდანებთან დააკავშირეს და ხალხმა ამგვარად განაგრძო წარმართული კულტების მსახურება. თევდორეს კულტი დაუკავშირდა ქრისტიანულ წმინდან თეოდორეს, იგივე თევდორეს, რომელიც მეორე საუკუნეში იმპერატორ ადრიანეს ბრძანებით სიკვდილით დასაჯეს.

მე-19 საუკუნეში ვინაც კი გურიაში გაივლიდა ყველა აღნიშნავდა ჭიშკრებთან გამოფენილ ცხენის თავის ქალებისა და ნალების სიმრავლეს, რომელსაც მოსახლეობა ცხენისა და შინაური ცხოველების ავი თვალისა და ავდმყოფობისაგან დაცვის დანიშნულებით იყენებდა, რაც  დაკავშირებული უნდა ყოფილიყო თედორეს კულტთან.

1848 წლის გაზეთ „კავკაზში“ გამოქვეყნებულია ნაკაშიძის წერილი გურულ წესჩვეულებების აღწერით, მათ შორის აღწერილია თედორობაც. გთავაზობთ ტექტს: „დიდმარხვის პირველ დღეს გურული ქალი ცომისაგან აკეთებს რადმენიმე თვალისოდენა ბურთულას, რომლებსაც აწყობენ თევშზე, რომლის კიდეებზე დამაგრებული აქვს ანთებული სანთლები, რის შემდეგაც ლოცულობენ და ღმერთს შესთხოვენ, რომ თუ კი რომელიმე მათგანს ჩუტყვავილა შეეყრებოდა ადვილად გადაეტანათ; შემდეგში ცომი ბურთულებს აგდებენ წყალში. მათთვის ვისაც ჯერ კიდევ არ შეყროდათ ჩუტყვავილა ქავილის შემთვევაში არ შეიძლება ფხანა, ასევე არ შეიძლება წაიკითხონ წიგნი, არ უნდა შეხედონ ქერის თავთავს და არაფერი არ უნდა შეკერონ, რადგანაც თვლიან, რომ  რამდენი მარცვალიცაა თავთავში, რამდენ ნაკერსაც გააკეთებენ, რამდენ ასოს წაიკითხავენ იმდენი ყვავილის ლაქა ექნებათ სხეულზე.

ამავე კვირის პირველ შაბათს  ცომისაგან აკეთებენ – ცხენის, ჩაქუჩის, ნალის, ლურსმნის, უნაგირის, აკვნის და ა.შ. ფიგურებს, რომლებსაც აცხობენ; შემდეგ წყალგარეული ღვინით ავსებენ ძალიან დიდ და ღრმა ჯამს, რომელშიც ჩააწყობენ გამომცხვარ ფიგურებს და ჯამის კიდეებზე დაამაგრებენ ანთებულ სანთლებს, შემდეგ ამ ჯამთან ლოცულობენ წმინდა თეოდორის სახელზე და შესთხოვენ მას ცხენების სიმრავლეს, ლოცვის დამთავრებისას ყველანი ზურგზე ხელებდაწყობილი მიდიან ჯამთან დაიხრებიან და პირით იღებენ ჯამში მოცურავე ფიგურებს, ამოღებისთანავე ცხენის ჭიხვინის მიბაძვით მირბიან კარისაკენ რომელსაც ფეხისკვრით აღებენ და გარეთ გადიან, ასე გრძლედება მანამ სანამ ყველა ფიგურას არ ამოიღებენ ჯამიდან.“

გურიის „თედორობის“ მსგავს მეგრულ „გაცხენების“ რიტუალს და თერდობის ლოცვას აღწერს კონსტანტინე გამსახურდია „მთვარის მოტაცებაში“ – ლუკაიამ იმავე საღამოს თერდობის ლოცვა გამართა. გააკეთებინა პურის ცომისაგან პაწია ქანდაკებანი: ცხენისა, უნაგირისა, სადავისა, მოსართავისა და მათრახისა. ეს ყოველივე ხონჩაზე დაელაგებინა, შემდეგ ღვინო გადაასხა, ხონჩა კერის აღმოსავლეთით დადგა. ძგიდეებზე თაფლის სანთლები მიამაგრა და აანთო. ჩაბალახით პირ შეიბურა, ხელები წაიკარწახა, დაოთხდა, რამდენჯერმე ჭიხვინითა და ხვიხვინით გარს შემოუარა ხონჩას, პირით იღებდა ცხენის მოდელს, კარისაკენ მიდიოდა და წიხლებს უშენდა კარს და ნაბუქოდონოსორ მეფესავით ოთხზე შემდგარი ტლინკებს ისროდა და ხონჩიდან ღვინოს სვამდა“.

მოამზადა კახა ჩავლეშვილმა

გააზიარეთ და მოიწონეთ სტატია:

მსგავსი სტატიები

  • 100
    "გურიაში ყურძნის მოსაკრეფად კაცს არასდროს არ ქირაობენ, რადგანაც ასეთი სახის სამუშაოზე მეზობლისათვის დახმარებაზე უარის თქმა  ძალიან დიდი სირცხვლია"ბახვის ვენახის კულტურა წინამდებარე კორესპონდენციას არა აქვს თვითმყოფადი, თეზისებრივი და დასკვნების მქონე ნაშრომის პრეტენზია. მემხოლოდ მოგახსენებთ მშრალ ფატებს და პირადი დაკვირვების შედეგებს, რომელიც სხვადასხვა დროს გურიაში ყოფნისას შევაგროვე. გურიაში მეღვინეობის შესწავლის მიზნით მე დაკვირვების საგნად შევარჩიე სოფელი ბახვი, რომელიც თავისი გარემოთი და პირობებით წარმოადგენს გურიის მეღვინეობის ცენტრალურ პუნქტს. I ქუთაისის…
    Tags: და, არ, ისტორია
  • 98
    თურქების თავდასხმა შეკვეთილის სიმაგრეზე და „გზააბნეული“ რუსული ფრეგატიყირიმის ომი 1853 წელს 11 ოქტომბერს დაიწყო. სწორედ ამ დღეს დაესხა თურქები რუსულ საგუშაგოებს დუნაის შესართავთან. რამდენიმე დღის შემდეგ 15-16 ოქტომბრის ღამეს, თურქების ხუთი ბატალიონი დაახლოებით 5000 ჯარისკაცი ჩურუკსუელი (ქობულეთი) ჰასან და ალი ბეგ თავდგირიძეებისა და დედე აღას მეთაურობით თავს დაესხა შეკვეთილში მდინარე ნატანების ზღვის შესართავთან არსებულ წმინდა ნიკოლოზის ფორტს.…
    Tags: და, ისტორია
  • 98
    "იაკობ მარი გურიის ცოცხალი ქრონიკაა, მისი მონათხრობი ძალიან შთამბეჭდავია და გაჯერებული იუმორით" - ნიკოლოზ დუნკელ-ველლინგი 1851 წელინიკოლოზ დუნკელ-ველლინგი - გურიის შესახებ ჩანაწერებიდან დასასრული; დასაწყისი იხილთ კატეგორია ისტორიაში;  როგორ აღწერს 1850 წელს უცხოელი ჟურნალისტი რუსეთ თურქეთის მაშინდელ საზღვართან მოგზაურობას და სტუმრობას ბუკისციხეში მარის მეურნეობაში. (დუნკელ-ველინგმა გურიაში სავარაუდოდო იმოგზაურა 1850 ან 1851 წელს, წერილი გამოქვეყნდა 1853 წელს. 4) სასაზღვრო ზოლი, მართან სტუმრობა ასე და ამგვარად მე დავათვალიერე ოზურგეთის…
    Tags: და, ისტორია
  • 98
    1819-20 წლების იმერეთ-გურიის საეკლესიო აჯანყებაეკლესიური მონობა ყველა მონობაზე უარესია - კირიონ მეორე  1817 წელს საქართველოს ეგზარხოსად მიტროპოლიტი თეოფილაქტე რუსანოვი დაინიშნა, რომელმაც 1811 წელს აღმოსავლეთ საქართველოში დაწყებული საეკლესიო რეფორმა 1819 წელს იმერეთში გააგრძელა. რეფორმა ქართული ეკლესიის რუსულ ეკლესიასთან სრულ მიერთებას გულისხმობდა. ვასილი პოტო რუსანოვის დანიშვნას ასე აღწერს - „ერმოლოვის კავკასიაში დანიშვნისთანავე საქართველოს ეგზაროსად დაინიშნა ცნობილი…
    Tags: და, ისტორია